2021 Sonbahar - 2022 İlkbahar Akdeniz ve Karadeniz Fırtına Sezonu (Türkiye)
Tahminler ve Fazlası
Önsöz:
Her geçen gün etkisini arttıran 'Küresel Isınma' sebebi ile tüm dünyada denizlerimiz normalin çok üstünde ısınıyor. Bunun sonucunda da gelen bir soğuk hava dalgası hiç beklenmedik afetler doğurabiliyor. Gerek Hint Okyanusu Dipolünün bize etkisi gerekte 2021 Sonbaharı öncesi özellikle Temmuz ayında, Güneydoğu Avrupa da Kuzey Afrika üzerinden gelen şiddetli sıcak hava dalgaları kendisini çok şiddetli şekilde hissettirdi ve denizlerimiz üstünde etkisini ciddi şekilde gösterdi. 2021 Sonbahar ve Kışında da bunun etkilerinin ciddi şekilde görülmesi öngörülmüş. Bu yazıda Akdenizin ve Karadenizin bu Kış ve Sonbaharda nasıl davranacağını, ülkemizde yağışların nasıl ilerleyeceğini aşırı sıcakların bu denizlere nasıl etkide bulunduğunu ve yağış sistemlerinin ne kadar riskli olduğunu göreceksiniz.
Sıcak Denizler, Kuvvetli Yağışlar
Bu cümleyi hiçbir zaman unutmayın çünkü sıcak denizler her zaman soğuk bir kütle ile karşılaştığında çatışır. Bugün bu cümle üstünden konuşacağız.
(1) Hikayenin Başlangıcı:
Yaz ayının başlaması ile birlikte Akdeniz İklimine bağlı ülkeler Yazın başını soğuk ve yağışlı geçirdi. Akdeniz İklimine bağlı bir çok şehirde Haziran ayında uzun yıllar görülmemiş düşük sıcaklıklar kaydedildi. Bundan denizlerde nasibini aldı. Fakat Temmuzun gelmesi ile hikaye değişti.
2021 Haziran ayında deniz suyu sıcaklıkları Akdeniz'de ortalama 21°- 23° derece olarak kaydedildi.
NOT: 2020 Haziran ayında deniz suyu sıcaklığı ortalama 22°- 24° derece olarak kaydedildi.
 | ||
2020 Temmuz ayında denizlerimizde ölçülmüş sıcaklıklar. Kaynak: Havadurumuweb.com
|
2021 Haziran sonunda Soğuk denizler yerini sıcak denizlere bıraktı. Haziran sonunda gelen sıcak hava dalgaları Temmuz başında havaları mevsim normali sıcaklıklara döndürdü ve bunun sonucunda da denizler normal sıcaklıklarına kavuştu. Fakat her şey Temmuz ortasına kadar normal ilerledi. Temmuz ortasında itibaren ise gelen Afrika sıcak hava dalgaları tüm düzeni altüst etti. Yeni gelen aşırı sıcak hava dalgası Türkiye deki yeni sıcaklık rekorlarına imza attı ve denizlerimiz sadece birkaç haftada aşırı ısındı.
En büyük ısınma ise Doğu Akdeniz'de oldu. Doğu Akdeniz'de deniz sıcaklıkları 30°-31° ye kadar yükseldi. Türkiye'de ise deniz sıcaklığı rekoru 31° ile Hatay körfezinde kırıldı.
Bu durum sonucunda da Sonbaharda gerçekleşecek şiddetli yağışlar için zemin hazırlanmış oldu.
NEDEN KRİTİK 3. SENE?
2021 - 2022 Sonbahar senesinin kritik geçeceğinin en büyük dayanağı 'Hint Okyanusu Dipolünde' saklı.
Peki ya nedir bu olay?
Hint Okyanusu Dipolü veya Hint Okyanusu çift kutupluluğu, deniz suyu sıcaklıklarındaki değişime bağlı olarak bir kesimin daha çok yağmur almasına, bir kesimin de daha az yağmur almasına neden olan bir hava olayıdır. Pozitif Hint Okyanusu Dipolü ve Negatif Hint Okyanusu Dipolü olmak üzere iki şekilde görülür.
Geophysical Research Letters, dergisinde yayınlanan araştırmaya göre, iklim ve havayı değiştiren üç ana etken: El Niño-La Niña, Hint Okyanusu çift kutupluluğu diğer bir ismiyle Hint Okyanusu Dipolü (The Indian Ocean Dipole) ve Güney Halkasal Düzeni(Southern Annular Mode) şeklindedir. Söz konusu üç kriter arasında dünya iklimini en çok etkileyen hava olayı, Ekvator sistemi ile Pasifik Okyanusu’nun doğu ve merkez bölgesindeki ısınma ve soğuma etkileyen El Niño-La Niña (namı diğer ENSO) olduğu biliniyor. Hint Okyanusu Dipolü de meteorolojik olarak önemli bir etkiye sahiptir. Güney Halkasal Düzeni (SAM) ise Antarktika’yı çevreleyen ve kuzey güney doğrultusunda hareket eden, Güney Yarımküre’nin güneybatı bölgesine nem bırakan günbatısı rüzgarları olarak tanımlanıyor. KAYNAK: Hava Forum
Hint Okyanusu Dipolü sayesinde 2.5 - 3 yılda bir Afrika ile Avusturalya arasında okyanus sıcaklığı değişimi yaşanıyor. Bu değişim ise belli bir bölgede yağışların artmasına, belli bir bölgede de yağışların azalmasına sebep oluyor.
 |
| HİNT OKYANUSU DİPOLÜ ÖRNEĞİ: 2 - 3 YILDA 1 SICAK SOĞUK ALAN DEĞİŞİYOR. Okyanus sıcak olduğu zaman o bölgede yağışlar normallerin çok üstünde oluyor ve bölgede yoğun sel meydana geliyor. Okyanus soğuk olduğu zaman ise, yağışlar azalıyor ve bölge sıcak ve kurak hale geliyor. Fotoğraf: Google Maps Çizim: Bana ait. |
 |
| HİNT OKYANUSU DİPOLÜ ŞU AN DURUM BU ŞEKİLDE Fotoğraf: Google Maps Çizim: Bana ait. Afrikanın soğuk olması bizi etkileyecek ama nasıl etkileyecek? |
Peki ya bunun örnekleri var mı?
 |
| 9 Eylül 2009 İstanbul Sel Felaketi (Hint Okyanusu Dipolünün bizi etkilemesi 3 yıl ara ile) Fotoğraf: Wikipedia |
 |
| 22 Ekim 2012 Tekirdağ Seli Fotoğraf: T24 |
 |
| 23 Eylül 2015 Bodrum Seli Fotoğraf: Onedio |
 |
| 29 Kasım 2018 Bodrum Seli Fotoğraf: Haber7 |
Maalesef acı örnekleri var ama yine 3. seneye ve 3. sonbahara geldik.
2018 den sonraki sonbahar olan 2021 sonbaharında da maalesef kötü sellerle karşılaşabiliriz...
(2) Akdeniz'de Şiddetli Yağışlar
Ege Denizi:
İlk öncelikle anlatacaklarıma Ege Denizinden başlamak istiyorum. Ege denizi her yaz olduğu gibi bu yazda şiddetli Kuzey Rüzgarları sebebi ile çok ısınmadı. Sadece kıyı kesimlerde (İzmir - Fethiye, Selanik - Atina arası) deniz normalden biraz daha fazla ısındı. Ama bu ısınma sonbaharda esas gücünü gösterecek. Sonbahar sonuna doğru gelecek olan şiddetli yağışlar özellikle Kıyı Egede kendisini çok hissettirecek.
Egede Sonbahar başlangıcı (Eylül - Ekim Tahmini)
Egede Eylül - Ekim aylarında hava riskleri.
 |
| 2021 Eylül - Ekim Risk Haritası Beyaz Renk: Olası Hortum, Sel, Dolu ve Süper Hücre oluşabilecek bölgeler. (Diğer bölgelere daha yüksek ihtimal) Kırmızı Renk: Tropikal Fırtına (Medicane) vurabilecek, etkileyebilecek bölgeler. Harita: Google Earth Çizim: Bana ait. |
ÖZET:
Egede Eylül - Ekim aylarında özellikle Eylül sonu Ekim başı gibi gelecek olan yağışlar kıyı bölgelerde denizin daha sıcak olması sonucu Oraj fırtınası riskini arttırıyor. Dolayısı ile özellikle Ekim ayında beyaz renk ile gösterilen bölgelerde Cephesel yağışlardan çok bölgesel (Konveksiyonel) yağışlar daha baskın olacaktır. Bunun sonucunda da yağışlar bölgesel olduğu için kuraklık ve sıcak dalgası büyük ihtimalle Egede Ekim ortasına kadar devam edecektir. Fakat bunun dezavantajı da yağış bölgesindeki sıcaklık ile yağış düşmeyen bölgedeki sıcaklık farkı çok olacağı için, kısa süreli ama etkili 'Downburst' yağışları artacaktır. Buna paralel olarak ta hortum, yıldırım, kısa süreli şiddetli rüzgarlar ve dolu yağışları da artacaktır. Sonu. olarak etkili yağışlar Kasım öncesinde kendisini fazla hissettirmeyecek.
Egede Sonbahar Sonu (Kasım Tahmini)
Egede 'Kasım' ayında hava riskleri.
 |
| 2021 Kasım Ayı Risk Haritası. Beyaz Renk: Olası Cephesel veya Konveksiyonel yağışlar, Süper Hücre, Hortum, Dolu, Şiddetli Rüzgar oluşabilecek bölgeler. (Eylül - Ekime göre risk daha fazla) Kırmızı Renk: Tropikal Fırtına vurabilecek veya etkileyebilecek bölgeler. (Tropikal fırtına riski yani Medicane riski Eylül - Ekime göre daha düşük.) Harita: Google Earth Çizim: Bana ait. |
ÖZET:
Egede Kasım ayının başından sonuna kadar olan süreçte özellikle (Hint Okyanusu Dipolü) etkisi ile yağışlar şiddetini arttıracak. Bu sebepten ötürü Kasım ayında tüm Ege Denizi ve çevresinde sel riski fazla olacaktır. Aynı şekilde buna bağlı olarak Hortum, Dolu gibi risklerde kaçınılmaz. Dikkat edilmesi kesinlikle gerekiliyor. Cephesel yağışlarda ise ağırlık oluşacaktır.
Antalya - Hatay Arası (Kuzey Doğu Akdeniz)
Bu bölgelerimize baktığımız zaman gördüğümüz zaman gördüğümüz durum şu şekilde. Özellikle Temmuz ayının sonunda ülkemize gelen şiddetli sıcak hava dalgası (Yangınlara imkan tanıyan) özellikle Antalya ve Hatay arasında denizin çok ısındığını görüyoruz. Bu şekilde Haziran ayında 27 - 26 derece olan bu bölge şu anda 30 - 31 dereceye kadar yükseldi. Bu çok ciddi bir durum. Bunun acısı Sonbaharda yaşanacak.
Akdeniz'de Sonbahar Başlangıcı (Eylül -Ekim Tahmini)
Antalya - Hatay civarları hava riskleri. |
| 2021 Eylül - Ekim Risk Haritası Beyaz Renk: Olası Hortum, Dolu, Downburst, Şimşek Fırtınası, Şiddetli Rüzgar ihtimali. Kırmızı Renk: Tropikal Fırtına (Medicane) riski. Ege denizine göre tropikal fırtına riski çok daha yüksek. Harita: Google Earth Çizim: Bana ait. |
ÖZET:
Kuzeydoğu Akdeniz'de (Antalya - Hatay arasında) şiddetli yağışlar ve Medicane riski çok daha fazla. Bu durumun en büyük faktörü ise denizin çok sıcak olması.
NOT: Geçen sene deniz sıcaklıkları 28 - 29 derece civarındaydı.
Bu durumun sonucu ise özellikle Ekim ayından itibaren şiddetli elektrik fırtınaları, yıkıcı olabilecek hortumlar, güçlü rüzgarlar ve muson yağmurları gibi yağışlar olabilir.
Akdeniz'de Sonbahar Sonu (Kasım Tahmini)
Akdeniz'de Kasım ayında hava riskleri.
 | ||
ÖZET:Kasım ayı ile birlikte hava artık Tropikleşme ihtimalini azalttı ama yağışlar için durum değişmedi. Bunun sonucu olarak ta bu bölgelerde Kasım ayı ve sonrasında şiddetli yağışlar gözlemlenebilir. Bunun sonucunda da hortum, sel, dolu vb. olaylar kaçınılmaz olacaktır. Yağışlar gelen hava sistemlerine göre değişiklik gösterse de deniz sıcak olduğu için çok kararsız davranışlar sergileyebilirler. Cephesel yağıştan çok bölgesel yağışlar ön planda olacaktır. (3) KaradenizKaradeniz her yıl olduğu gibi yine aynı davranışları sergiledi. Kışın soğuktu, İlk baharda soğuktu, Yazın bir ayda ısınıp hemen sel yaptı şimdi yine bunların hiçbiri olmamış gibi soğumaya başlayacak. Peki ya bunun Türkiye ye etkisi ne olacak? Karadeniz de Sonbahar Başlangıcı (Eylül - Ekim Tahmini)Karadeniz de sonbahar başında hava riskleri. |
 |
| 2021 Eylül - Ekim Ayı Risk haritası. Beyaz Renk: Şiddetli Yağmur, Şimşek Fırtınası, Su Hortumu, Sel riski taşıyan bölge. Kırmızı Renk: Tropikal Fırtına (Blacklane) oluşabilecek bölgeler. NOT: Eylül ayında risk azdır ama Ekim ayında risk baya düşüktür. Resim: Google Earth Çizim: Bana ait. |
ÖZET:
Özellikle Eylül ayında Karadeniz sıcak seyredeceği için düşük ihtimal olsa da küçük bir tropikal depresyon fırtınası oluşabilir çünkü sıcaklıklar hala 18 - 20°'nin üstünde dolayısı ile ihtimal yok diyemeyiz. Onun dışında bu bölgede süper hücre veya büyük hortum oluşma ihtimali düşük dolayısı ile ekstrem hava olayı ihtimali Ege ve Akdenize göre 1 tık daha düşük ama hortum ve aşırı yağış ihtimali yeterli seviyede mevcut. Esas risk Ekim ortasından sonra düşüyor. Ekimden sonra bölgede ekstrem hava olayı olma ihtimali azalacaktır yerini sakin yağışlar alacaktır çünkü esas yağışları Temmuz ve Ağustos ayında bu bölgede aldık.
Karadeniz de Sonbahar Sonu (Kasım Tahmini)
Karadeniz de sonbahar sonunda hava riskleri.
 |
| 2021 Kasım Ayı Risk Haritası. Beyaz Renk: Yerel Şiddetli Sağnak, Uzun Süreli Yağmur, Fırtına. Mavi Renk: Kasım sonuna doğru yükseklerde sulu veya normal kar yağışları. NOT: Bu kışında 'La Nina' kışı olarak geçmesi beklendiğinden kasım sonuna doğru kış erken gelebilir. ÖZET:Bu kışta La Nina kışı olarak geçmesi beklendiği için özellikle Kasım sonuna doğru Trakyanın iç kesimleri ve Karadenizin yüksek kesimlerinde erkenden etkili kar yağışları görülebilir. Ciddi yağış ihtimali ise yok sayılır. SAYGILARIMLAKopyalanamaz. 20.08.2021 Berkalp Turper |