2023 Sonbaharı 4 Derece Ekstrem Fark, Kasırga İhtimali (Medicane - Blackane) ''Türkiye Sonbahar Tahmini''
2023 Sonbaharı Şiddetli Hava Olayları, Medicane - Blackane Kasırgası İhtimali, Riskler
Bir Sonbahar Havası...
ÖNSÖZ:
2023 sonbaharında ısınan deniz suları, ülkemiz için beklenmedik riskler doğurabilir. Her geçen sene Küresel Isınmanın artmasıyla deniz suyu sıcaklıkları ve hava sıcaklıkları da özellikle Akdeniz ve Karadeniz havzasında her yaz yeni rekorlar kırıyor. Normal geçmesi beklenen bir sonbahar senaryosu her yıl daha da geride kalıyor, hayal oluyor. Bu iklimdeki değişiklik ile geçtiğimiz sonbaharlardaki sıcaklık ve yağış grafikleri açısından ya ortalamanın altında ya da üstünde kalıyoruz. Çünkü bu ısınma aslında havanın ısınmasından ziyade havanın daha soğuk veya daha sıcak olması gibi bizi uç ekstrem değerlere sürüklüyor. Bu ısınma ile yaz mevsiminde gelen sıcak hava atakları daha güçlü oluyor ve Avrupa ve ülkemiz üstünde daha uzun süre kalıyor. Bu durum denizlerimizin normallerden 1 - 2 derece bazen de daha fazla ısınmasına yol açıyor. Bu ısınma karasal (Konveksiyonel) yağışları da, sonbaharda denizden gelen (Cephesel) yağışları da şiddetlendiriyor. 2023 İlkbaharı ülkemizde uzun sürmüş, yaza geç girmiş olsak bile bu durum iklimdeki değişiklik gerçeğini yok etmez. Deniz suyu sıcaklıkları arttıkça denizin canlı yapısı, mevsimler ve hava olayları baştan şekilleniyor. 2023 sonbaharında Süper El Nino ihtimalinin artması da yakın vadede yapısal olarak geçtiğimiz sonbahara ve 2021 sonbaharına bazı özellikler açısından uzak kalıyor. El Nino etkisini sürdürürken Eylül'de gelecek birkaç atak dışında havanın mevsim normalleri üstünde sıcak geçmesi, Ekim'e kadar havanın özellikle Batı bölgeler dahil yine sıcak olması, ancak gelecek olan soğuk ataklarda özellikle ülkenin Batısı ve Güneyinin şiddetli ekstrem olaylara karşı riskli olması (Eylül - Ekim ilk hafta Karadeniz'de aynı riski taşıyor) başı çekiyor. Havadaki kararsızlık ciddi seviyelere ulaşıyor. Kasım ayına gelindiğinde Karadeniz çoğunlukla serinlemiş olsa da Ege ve Akdeniz'in kolay kolay serinlememesinden ötürü şiddetli yağışların Kasım ayında bu bölgelerde daha çok görülme olasılığı, özellikle Ege'de 2018 sonbaharına benzer şekilde sel, hortum, dolu, yıldırım ve kasırga (Medicane) ihtimali artıyor. Bu yazıda, ülkemizin havasının 2023 sonbaharında nasıl geçeceğini, bunun sonuçlarının ülkemiz üstünde nasıl etkiler yapabileceğini okuyacaksınız...
Bölüm 1
Denizlerin Durumu
Ağustos sonu itibariyle deniz suyu sıcaklıklarına bakıldığında görülen tablo, denizlerin normalden en az 1.5 - 2 derece daha fazla ısındığını gösteriyor. Bu ısınma Akdeniz'de 2021 yılı ile kıyaslandığında bölgesel 4 derece, Ege ile kıyaslandığında 3 derece, Karadeniz ile kıyaslandığında da 3 derece çıkıyor. Bu 3, 4 derecelik sıcaklık farkı özellikle denizin ekolojik yapısında ve hava olaylarında kendini ciddi şekilde belli ediyor. Bu kadar yüksek miktarda ısınma denizi kararsız kılıyor. Bu kararsızlık (Cape J/kg) hava tahmin modellerinin ön görmediği yağışları meydana getiriyor, havanın beklenenden daha şiddetli davranmasını sağlıyor. Deniz adete patlayacak olan bir volkan gibi bazı yerlerden patlaklar veriyor. Böylesine bir ısınma sıcak denizleri etkilerken Karadeniz'de bundan payını alıyor. Karadeniz'de de tahmin modellerinde yağış gözükmese de Cape ve Orografik yapı devreye giriyor ve taşkın yapacak boyutta yağışlar düşüyor. Bu durum aslında Karadeniz açısından gayet normal. Karadeniz İklimi yazın ılık ve yağışlıdır. Ancak bu kastettiğim yüksek deniz suyu sıcaklıkları, yağışları normalden 2 - 3 kat daha şiddetli kılıyor.
 |
| 2023 Ağustos Ülke Geneli Deniz Suyu Sıcaklıkları (27 Ağustos) Kaynak: MGM |
2023 Ağustos ayı ülke geneli deniz suyu sıcaklıklarına bakıldığında ülkemizin tüm denizlerinde (Akdeniz, Ege, Marmara, Karadeniz) normallerden sıcak olduğu görülüyor. Bu sıcaklık geçen sene ile kıyaslanınca 1.5 - 2, 2021 yazı ile kıyaslanınca 3 - 4 dereceye çıkıyor. Isınma konusunda ise normal karşılanacak iki deniz var. Bunlardan biri Marmara, diğeri ise Karadeniz. Marmara bir iç deniz olduğu için ısınması ve soğuması daha hızlı ve etkili gerçekleşiyor. Aynı durum Karadeniz'de de geçerli. Karadeniz'de büyük bir iç deniz olduğu için ısınması ve soğuması daha kolay ve hızlı gerçekleşiyor. Bu sebepten ötürü Marmara'nın bazı bölgelerinde denizin 28 dereceye kadar ısınması normal bir durum ki daha önce daha fazla ısındığı da olmuştu. Karadeniz'de de durum aynı. Yazın çok hızlı ısınıyor, Kışın çok hızlı soğuyor. Bu yüzden 2021'de Musilaj olduğu zaman Marmara Denizinde bu kadar hızlı yayılım sağlayabilmişti. Bu hızlı ısınma Musilaj'ı bu kadar yayılmasını tetiklemişti. İşin normal olmayan kısmı Ege ve Akdeniz. Akdeniz özellikle Kuzey Afrika üstünden gelen sıcak hava dalgalarını çok iyi alıyor. Bu yüzden ısınması normal. Fakat sıcaklık belli bir limiti geçtikten sonra deniz Tropikal Deniz özellikleri göstermeye başlıyor. Bu durum da Akdeniz'de deniz suyu sıcaklığının 28 derece ve üstü olduğu zaman meydana geliyor. Şu anda ülkemizin üç denizinde de Tropikal Deniz özellikleri gözleniyor. Ege Denizine bakıldığında ise yazın sürekli olarak Kuzey Rüzgarları gözlenir. Bu rüzgarlar denizin Ege'de serin olmasını sağlar. Çanakkale Saroz körfezi en iyi örnektir. Saroz bu rüzgarları çok iyi alır, bu yüzden yazın havanın en sıcak olduğu günlerde bile denizi çivi soğudur. Bu rüzgarlara ve akıntıya rağmen şu anda Ege'de denizin bazı bölgelerde deniz 27 - 28 dereceye kadar çıkmış olup, Adalar'da (Yunanistan) bile akıntıya rağmen deniz normalden 1 - 1.5 derece daha sıcak ölçümler yapılmıştır.
 |
| 2020 Temmuz Deniz Suyu Sıcaklıkları Kaynak: MGM |
2020 Temmuz'da kaydedilen deniz suyu sıcaklıkları ortalama olarak aldığımız normal sayılabilecek deniz suyu sıcaklıklarıdır. Bu olası durumda Doğu Akdeniz'de sıcaklık ortalama 27 - 28 derecedir. Ege'de ortalama 24 - 25 derece, Karadeniz'de ortalama 25 - 26 derecedir. Bu sıcaklık değerleri fazlaca risk taşımayan normal deniz suyu sıcaklıklarıdır.
 |
| 2023 Ağustos Akdeniz Yüzeysel Deniz Suyu Sıcaklıkları (27 Ağustos 2023) Kaynak: Poseidon Renk skalasında Kuzey Ege sarı renge dönse de (Daha Serin) harita da yazan sıcaklık ortalama değeri göstermektedir. Denizdeki bölgesel serinlemeler veya ısınmaların sıcaklıkları yansımamaktadır. |
Akdeniz'deki bu deniz suyu sıcaklıkları rahatlıkla Tropikal Deniz özellikleri gösterecek seviyede. Bu deniz suyu sıcaklıkları soğuk bir cephe geldiğinde veya bir Alçak Basıncı oluştuğunda denizden beslenerek ciddi yağışlar ortaya çıkarabilir. Bunun sonucunda eğer blokaj olursa 300 - 400kg yağış bırakabilecek Squall Line fırtına sistemleri, Akdeniz kasırgaları (Medicane) ve şiddetli Orajlar yaşanma ihtimali artıyor. Bütün bu yaşanabilecek ihtimallerden önce şunu bilmek gerekiyor ki bunlar sadece ihtimal. Daha önceki tahminlerde de yazdığım gibi ortada bir ihtimal, risk varsa ve bu risk ciddiyse bunu yazmak zorundayım. Akdeniz deniz suyu sıcaklıklarının bu seviyede olması durumun ciddiyetini gösteriyor. Bu deniz saatli bomba gibidir ve mutlaka bir yerde patlayacaktır.
 |
| 2022 Ağustos Yüzeysel Deniz Suyu Sıcaklıkları (27 Ağustos 2022) Kaynak: Poseidon 2022 Senesinde deniz suyu sıcaklığı Ege'de 2023'e göre bir derece daha serindi. Doğu Akdeniz'de 2 derece fark oluşmuştu. |
Şiddetli yağışların gelişiminde deniz suyu sıcaklığından ziyade nem, alçak basınç derinliği ve alçak basıncın merkezi, konumu, blokaj oluşup oluşmaması, havadaki yükselim (Buharlaşma, Yükselme) de etkilidir. Deniz suyu sıcaklığı yüksek ise gelişimde olan yağışı daha fazla besler bunun sonucunda da yağış daha şiddetli düşer. Bu yüzden deniz suyu sıcaklığı yağışlar açısından önemli bir rol taşır.
 |
| 2021 Ağustos Akdeniz Yüzeysel Deniz Suyu Sıcaklıkları (27 Ağustos 2021) Kaynak: Poseidon 2021 Senesinde Ege Serin olmasına geçtiğimiz 1 seneye göre daha denizden beslenen Medicane ve şiddetli yağışlar etkili olmuş, Ege'de çokça sel ve fırtına meydana gelmişti. Şu an sıcaklık farkı daha yüksek. |
Karadeniz'e bakıldığında da görülen durum Karadeniz'in de fazlaca ısındığını gösteriyor. Bu durum Sonbaharda (Eylül - Ekim) şiddetli yağışların Karadeniz'i normale kıyasla daha yıkıcı etkileyeceğini gösteriyor. Karadeniz kapalı bir deniz olduğu için, çabuk ısınır, çabuk serinler (Marmara Denizi için de aynı durum geçerlidir.) Bu yüzden Karadeniz Kasım ayında çoğunlukla serinlemiş olsa da yine de bu fazlaca ısınmadan dolayı kışında ılık olacaktır. Bu yüzden yeterli miktarda soğuk geldiğinde uygun ortam oluşursa Deniz Etkili Kar yağışları (DEK) kışın Karadeniz'i fazlaca etkileyecektir. Aynı durum Marmara için de geçerlidir.
 |
| Harita: Google Earth Deniz suyu sıcaklıkları Tropikal Denizle kıyaslandığında ortaya bu tablo çıkıyor. |
#1 Bu bölge Sonbaharın ilk yarısı (Eylül - Ekim) şiddetli hava olayları yaşama ihtimali yüksek.
#2 Bu bölge Sonbahar + Kışın ilk yarısı şiddetli hava olayları yaşama ihtimali 1. ye göre daha yüksek.
Bölüm 2
Temel Riskler
Bu deniz suyu sıcaklıkları, El Nino durumu, inecek olan serin ataklarla beraber havanın nasıl tepki verebileceğini kestirmek zor değil. Bu tarz sıcak denizler başka bir örnekle anlatmak gerekirse patlamamış bomba gibidir. Sakin kalıyordur, atmosferde serinleme yoksa bir zararı yoktur ancak serin atak geldiğinde aşırı zıtlıktan (Sıcak Deniz - Soğuk Hava) savaş çıkar. Bu savaştan zararlı çıkan ise ne deniz ne de hava olur. Bu savaştan en çok zarar gören insanlık olur çünkü bu savaşı başlatan insanlıktır. Doğa doğaya zarar veremez, ancak insan doğaya, doğa da insana zarar verebilir. Dünya sürekli döngülere girmektedir. Bu döngüler insanlık tarihi ve öncesinde de dünya da kendini sürekli hissettirmiştir. Dünya bazen ısınır, bazen serinler. Şu an ısınan dönemdeyiz fakat şunu unutmamak gerekir ki bu durum dünyanın sürekli ısınacağı anlamına gelmez. Mevcut referans alınan arşiv kayıtları 1880 yılından beri tutulan arşivlerdir. Peki ya 1880'den önce küresel ısınma veya soğuma yok muydu? Tabi ki vardı fakat şimdiki gibi detaylı günlük bir kaydı yoktu. Dünya bugüne kadar defalarca kez küçüklü ve büyüklü buzul çağları ve ısınmalar geçirdi. Dünyanın şu anda içinde bulunduğu ısınma durumu kritik ve endişe verici olsa da dünya hala insanlara da hayvanlara da fazlasıyla yetecek durumda. Ancak sosyal medyanın ve medyanın gücüyle, özellikle son 12 yılda dünyanın farklı yerlerinden felaketleri ve krizleri ilk defa yüksek kalitede veya canlı izleyebiliyoruz. Bu insanlığın alışık olmadığı bir durum çünkü 20 sene önce de felaketler oluyordu ancak gazetelerde okuyorduk. Teknoloji sayesinde dünyanın her yerini yüksek kaliteli izleyebilmek bizi karamsar yaptı.
Risk 1 - Medicane -Blackane (Akdeniz - Karadeniz Kasırgaları)
Akdeniz kasırgaları veya Karadeniz kasırgaları bu sonbahar bir ihtimal adından bahsettirebilir. Tropikal deniz suyu sıcaklıkları bu ufak çaplı kasırgaların oluşmasına temel hazırlayacaktır. Bu kasırgalar uygun ihtimaller gözüktüğünde kolayca oluşum gösterebilmektedir. Bu kasırgaların oluşum mantıkları basittir ve normal kasırgalara göre şiddetleri çok daha hafiftir.
Medicane ve Blackane isimleri ingilizce'den gelmektedir.
- Medicane kısaca (Mediterranean - Akdeniz ve Hurricane - Kasırga) birleşiminden gelmektedir.
- Blackane ise kısaca (Black Sea - Karadeniz ve Hurricane - Kasırga) birleşiminden gelmektedir.
Yüksek deniz suyu sıcaklıkları bu sistemleri besler. Bu sistemler genellikle çoğu hava tahmin modelinde gözükmeden belirir çünkü karasızlıkla oluşum gerçekleştirirler. Hava tahmin modelleri genellikle bu tarz kararsızlığın yüksek olduğu durumlarda, çıktılarında Medicane yada Blackane verirler ancak bu çıktı çoğunlukla 2. güncelde iptal olur.
Medicane - Blackane Sistemleri
 |
| Harita: Windy.com |
Bu sistemler saat yönünün tersinde dönerek ilerleyen küçük çaplı Tropikal Depresyon boyutundaki fırtınalardır. Akdeniz'de görülen en büyük Medicane, Kategori 2'ye kadar ulaşmıştır. Medicane sistemleri en çok sonbahar ve kışın görülür. Bunun sebebi sıcak denizlerden beslenmeleridir. Blackane (Karadeniz) sistemleri ise en çok yazın ve kışın görülür. Bunun sebebi Karadeniz sadece yazın ve sonbaharda sıcaktır.
Bu sistemler rüzgar gücünden çok bıraktıkları yağışlarla ünlüdürler. Büyük çoğunluğu Tropikal Depresyon kategorisinde olduğu için en fazla 80 - 100km rüzgar üretirler. Ancak vurdukları bölgeye 100 - 300kg arası bir yağmuru aralıksız düşürebilirler. Bu da yıkıcı ve ölümcül bir seli beraberinde getirir. Bu tarz sistemler çoğunlukla az yıldırım ve şimşek üretirler. Genelde siklon sistemine geçmeden şiddetli gök gürültülü fırtına boyutundadırlar. İlerlerken gelişebilecek bir kol (Alçak Basınçla ilerleyen cephesel hat) şiddetli gök gürültülü fırtına üretebilir.
 |
| Görsel: Nytimes.com 18 Eylül 2020 İyon Denizi üstünde gelişimini sürdüren Medicane Lanos oluşumu. |
 |
| Görsel: Severeweather.eu 29 Eylül 2018 Yunanistan Mora Yarımadasını vuran Medicane Zorbas. |
 |
| Görsel: Nesdis.noaa.gov 18 Haziran 2021 Batı Karadeniz'de oluşan Blackane Sistemi. Haziran ayında deniz suyu sıcaklıkları düşük olmasına rağmen uygun şartlar oluşmuş ve oluşum gerçekleşmiş. |
Akdeniz'de bugüne kadar pek çok Medicane bildirilmiş ve buna bağlı ölümler rapor edilmiş olsa da Karadeniz de bugüne kadar fazla Blackane sistem rapor edilmemiştir. Ancak ilginç bir şekilde 2004 17 Ocak'ta oluşmuş olan 987mb'lık derinliğe sahip Cyclone 02M kayıtlara güçlü bir Blackane kasırgası olarak geçmiştir. İşin ilginç tarafı ise bu sistemin kışın gerçekleşiyor olmasıdır. Kışın deniz serinken bu sistemin gerçekleşmiş olması çoğu kişinin olaya bakış açısını değiştirecektir.
 |
| Karadeniz'de Blackane ihtimalinin en fazla olduğu dönem Eylül - Ekim ortası. Bu tarz sistemlerin oluşma sıklığı az da olsa şu an risk var. Oluşum yaşanabilir, yaşanmayabilir. Görsel: Google Earth |
Olası Bir Medicane Kasırgası Oluşursa Riske Girecek Bölgeler
 |
| Harita: Google Earth Olası bir Medicane oluştuğunda bundan direkt veya dolaylı yönden etkilenecek alan. |
Bir Medicane sistemi oluşmaya başladığında Akdeniz'de bu sistemi besleyecek birkaç bölge vardır.
Bu bölgeler başlıca,
- İyon Denizi,
- Sirte Körfezi
- Tunus Körfezi
- Kıbrıs - Mısır Arası Bölge
Bu bölgelerde oluşan Medicane sisteminin sağlıklı gidebileceği yerler ise sınırlı sayıdadır. Kıbrıs - Mısır arası bir bölgede oluşan Medicane sistemin böyle bir senaryoda Türkiye'yi vurması 'Kuzey' ile Mısır'ı vurması 'Güney' neredeyse aynı ihtimaldir. Medicane sistemler piyango gibidir nereye çıkacağı belli olmaz. Türkiye son birkaç senedir bu sistemleri kıl payı kurtarıyor. Geçtiğimiz 5 yılda Yunanistan'ı 3, Kıbrıs'ı 2, Lübnan'ı 1, Mısır'ı 1 kez Medicane sistemi vurdu. Bu sistemler pek çok maddi hasar ve ölümü beraberinde getirdi. Akdeniz'de gözlenen ve şiddetli fırtınalar içinde tabir edilen Celeno Medicane sistemi ise 14 - 17 Ocak 1995'te etkili olmuş ve Libya'yı vurmuştur. Rüzgar hızının yer yer 135km'ye kadar çıktığı raporlanmıştır. Tabi Akdeniz'de bu tarihten önce ve sonrasında da kaydedilmiş toplam 30 kayıt bulunmaktadır.
İyon Denizi - Malta Açıklarında Oluşacak Medicane Senaryosunda Fırtınanın İlerleyebileceği Yönler
 |
| Harita: Google Earth |
Böyle bir senaryoda sistemin bu konumda oluşma ihtimali yüksektir ancak fırtınanın ilerleyebileceği toplamda 6 ihtimal vardır. Fırtınanın her bir oktan ilerleyip farklı bir bölgeyi vurma olasılığı her bir ok için yaklaşık %16 ihtimaldir. Yakın zamanda gerçekleşen Zorbas 2018, Lanos 2020 ve Apollo 2021 Medicane sistemleri bu bölgede oluşmuş ancak farklı rotalar izlemişlerdir.
- Zorbas 2018 Malta ile Sirte Körfezi arasında oluşumu başlamış, ilk etapta kuzeybatıya doğru yönelmiş, sonrasında doğuya yönelerek Mora Yarımadası üstündeki Kalamatayı vurup etkisini kaybetmiştir.
- Lanos 2020 Sirte Körfezi ile Tunus arasında başlamış, kuzeye çıkıp Corfu adasını vurduktan sonra etkisini azaltıp Mora burnunun altından Girit'e çıkıp etkisini tamamen kaybetmiştir.
- Apollo 2021 Malta ile Sirte Körfezi arasında oluşumu başlamış, İtalya'nın Sicilya bölgesine genişlemiş, daha sonrasında ise tamamen doğuya ilerleyerek Girit adasını teğet geçip Antalya'yı Tropikal Depresyon olarak vurmuştur.
''Türkiye için en riskli ok, Ege Denizine açılan oktur.''
 |
| 21 Ağustos 2023 850hPa 1500mt sıcaklık anomalisi. (Global Forecast System 06z) Kaynak: Meteociel.fr |
21 Ağustos 2023 tarihinde 850hPa sıcaklık anomalisine bakıldığında Sicilya açıklarında sarı bir boşluk dikkat çekiyor. Bu boşluk sıcak denizden beslenen oraya hapsolmuş alçak basıncın boşluğudur. Bu alçak basınç eğer ki daha uzun süre kalabilseydi ilk Medicane oluşumu Ağustosun son haftası Akdeniz'de kendini hissettirecekti.
 |
| 21 Ağustos 2023 Uydu Görüntüsü Görsel: Poseidon |
21 Ağustos 2023 uydu görüntüsüne bakıldığında Libya açıklarında bulut yoğunluğu dikkat çekiyor. Hiçbir hava tahmin modeli bu bölge için bir damla yağış vermezken o gün bu bölgede Tropikal Depresyonun temeli atılıyordu. Bunun sebebi ise yazının başında yazdığım yüksek deniz suyu sıcaklıkları. Atmosferde azıcık bir serinleme güçlü fırtınaların bu bölgede patlak vermesine neden oldu. Önümüzdeki günlerde ilk ciddi serinleme atakları geldiğinde ise bu denizin neler yapabileceğini düşünmemek elde değil.
 |
| 21 Ağustos 2023 Uydu Görüntüsü Detaylı Yorumu Görsel: Poseidon |
Hava Şartlarının Oluşması İçin Gerekli Sıcak - Soğuk Hava Dalgaları
 |
| Harita: Windy.com |
#2 Kuzey Afrika Kökenli Sıcak Hava
#3 Sibirya Antisiklonu Hava Dalgası
#4 İzlanda Siklonu Hava Dalgası
Kırmızı Noktalar, Şiddetli Fırtınaların Oluştuğu Alan
Ortalama 29 derece ve üstü deniz suyu sıcaklığına sahip Akdeniz'de bu oluşum sırasında CAPE (Kararsızlık) değeri 4000 - 5000 J/kg'dı. Bu CAPE değeri şiddetli fırtınalar için gayet yeterli bir miktar. CAPE değerinin yüksek olması modellerde gözükmeyen yağışlara, gözüken yağışların ise beklenenden 2 - 3 kat daha şiddetli geçmesine neden oluyor. Tüm bunlar yaşanırken bir yandan da uyduya yansıyan Yunanistan Dedeağaç yangının dumanı da göze çarpıyor.
 |
| Ağustos Ortalaması CAPE değerleri. Harita: Windy.com |
CAPE değerlerinin ortalamasına bakıldığında Akdeniz'de yüksek CAPE değerleri gözüküyor. 2000 - 5000 J/kg CAPE değerleri yüksek değerleridir. Bu değerler Karadeniz'de de yakın miktarlarda.
 |
| 27 Ağustos Karadeniz CAPE değerleri. Aynı değerler Karadeniz içinde geçerli. Harita: Windy.com |
Risk 2 - Blokaj
Sonbaharın sonuna doğru çoğunlukla etkili olan cephesel yağışlar, blokaj senaryosu gerçekleşirse batı bölgeler için risk oluşturabilecek değerlerde yağış düşürecektir. Cephesel yağışlar ülkemiz için normal bir yağış türü olsa da blokaj durumu söz konusu olursa bu senaryoda yağış belli bir bölgede sıkışır, bunun sonucunda 100 -200kg gibi yoğun yağışlar uzun süre düşer. Cephesel yağışlar genellikle 2 - 3 saat süren yağışlardır. Blokaj durumu olduğunda yağış sıkışır. Blokaj oluşması için alçak basıncın önüne engel olacak yüksek basıncın yerleşmesi gerekir. Genelde bu durum kışın görülür, bu risk bu sonbahar - kışa özel değildir, her sonbahar - kış bu risk oluşur.
 |
| Blokaj Durumu Örneği. Harita: Google Earth |
Cephesel Squall Line fırtına sistemi Ege'ye girdiğinde, yapısı gereği örnek Bodrum'dan Çanakkale'ye kadar ulaşan uzunluklara ulaşırlar. Bunun anlamı, bu sistemler 500km'ye kadar uzanabilen çok hücreli fırtına yapılarıdır. Bu yapılar denizden beslenirler, bağlı oldukları bir alçak basınç vardır, çok şiddetli güney rüzgarları bu sistemlere eşlik eder, bu sistemler sıcaklığı geniş bir alanda düşürürler (Fırtına öncesi 20 derece hava, fırtına sonrası 13 dereceye düşer.) Böylesine büyük sistemler bazen Anadolu üstündeki baskın yüksek basınç sebebiyle Ege'de sıkışabiliyor. Böyle bir sıkışma nadirde olsa Ege Denizinde yeterli olanaklar birleşirse maksimum evrede bölgesel 400kg'a kadar yağışı mümkün kılıyor.
Bu sistemler ilerlerken çok sayıda şimşek - yıldırım aktivitesi, su hortumu, su baskını, rüzgardan meydana gelebilecek hasarlar (Çatı uçması, direk devrilmesi) ve dolu yağışları meydana getirirler. Sistem yaklaşırken yaklaştığını belli eder. Şiddetli güneyli rüzgarlar bazen ani hamlesi 100km'ye kadar ulaşabilir. Ege denizinde bu sistemlerde dalga boyu 4 metreyi bulabilir. Bu sistemlerin yağışı güçlü olsa da blokaj olmadıkça en fazla 2 - 3 saat sürer. Bu sistemlerden önce çoğunlukla Ege'de yalancı bahar olur. Hava fazlasıyla ısınır, geçişten sonra da fazlasıyla serinler.
 |
| Blokaj Örneklemesi. Harita: Google Earth |
Örnekte görüldüğü gibi yüksek basınç, Anadolu üstüne yerleşmiş. Bu yüksek basınç İç Anadolu'da ayaz yapar. Yüksek basınç, ilerleyen alçak basıncın cephesini Ege kıyılarında tutuyor. Bunun sonucunda kırmızı ile gösterilen cephe kıyıda sıkışıyor. Bu durumun en iyi örnekleri 8 Şubat 2017'de ve 3 Şubat 2021'de gözlenmiştir. Bu 2 gecede de yağış blokaj sonucu Squall Line kıyıda sıkışıp kalmış, ciddi yağışlar düşmüştür. 3 Şubat 2021'de olan sistemde Yunan adalarının çoğunda sel, İzmir'e ise 200kg'a yakın yağış düşmüştür. Ayrıca sistem yaklaşırken ani rüzgarın hızı bazı bölgelerde 100km'ye ulaşmıştır.
Bu durumda her cephesel yağış geçişinde olduğu gibi önce Afrika üstünden ılıman ve tozlu hava etkili olur, şiddetli lodos veya keşişleme rüzgarı başrolde gözükür, sonrasında cephenin gelmesiyle soğuk hava ve şiddetli yağış kendini gösterir, hemen sonra rüzgar hızla kuzeye döner. Cephe geçtikten sonra sistemin yapısı uygunsa Akdeniz'e ilerler, son durak İskenderun körfezine kadar gelebilir.
Bu tür yağışlar önceden kestirilebilir, şiddeti çoğunlukla belli olur.
 |
| Örnek Cephesel hat. 26 Ocak 2023 Sicilya üstündeki alçak basıncın kolu Ege'ye giriş yapıyor. Görsel: Windy.com |
26 Ocak 2023 uydu görüntüsüne bakıldığında cephesel hat net bir şekilde gözüküyor. Bu cepheler Akdeniz İkliminin vazgeçilmez doğal fenomenlerinden biridir.
 |
| 26 Ocak 2023 Cephesel hattın şimşek kayıtları. Görsel: Lightningmaps.org |
 |
| 4 Nisan 2023 Bir başka cephesel hat örneği. Kırmızı ile gösterilen bölge fırtınanın en şiddetli olduğu bölge. Görsel: Lightningmaps.org |
Bölüm 3
Sonbahar Hava Durumu
2023 Sonbahar hava tahminine bakıldığında ise görülen durum, ülke genelinin sonbaharı ortalamadan sıcak geçireceği, batı bölgelerin sonbaharın ikinci yarısında sıcak ve yağışlı geçeceği, doğu bölgelerinde kısmen bu durumdan etkilenebileceği yönünde. Bunun
Benzer deniz suyu sıcaklığına sahip Ege'de yaşanan hava olayları...
 |
| 15 Ekim 2022 Girit adası büyük sel. Görsel: EPT News |
 |
| 15 Ekim 2022 Girit adası büyük sel. Görsel: Politic Greece |
Girit adasında meydana gelen bu sel olduğunda, deniz 2 derece daha serindi. Adanın üstündeki konvektif kütleler Tropikal Depresyona dönüştü. Sonucu ise bu şekilde oldu.
 |
| Eylül - Ekim şiddetli yağış alabilecek temel bölgeler. Harita: Google Earth |
Kırmızı bölgeler şiddetli yağış alması muhtemel bölgelerdir. Bu bölgeler yağış düştüğünde su baskınları yaşanabilecek temel bölgelerdir.
Türkiye Hava Tahmini Özeti
 |
| Türkiye Bölgeleriyle Genel Hava Tahmini Harita: Google Earth |
Bölge #1
1. Bölge sonbaharı diğer geçtiğimiz sonbaharlarda olduğu gibi sıcak ve ılıman geçmesi bekleniyor. Yağmur konusunda sonbaharın ilk yarısı fazla yağış düşmese de ikinci yarısı yağışların artması bekleniyor.
Bölge #2
2. Bölge sonbaharı ilk yarıda ılıman ve serin geçmesi bekleniyor. Kuraklık devam etse de yağış konusunda mevsim normallerini yakalayabilecek yağışlar düşebilir.
Bölge #3
3. Bölge'de sonbaharın ilk yarısı mevsim normali yağış ve sıcaklık beklense de ikinci yarısı yağış artışı yaşanabilir.
Bölge #4
4. Bölge'de sonbaharın ilk yarısı yağışlar mevsim normali civarında düşmesi bekleniyor. İkinci yarıda sıcaklıkların ve yağışların normal değerlerde seyretmesi bekleniyor.
El Nino Durumu ve Sonuçları
Bu sonbahar ve kışın için tüm haberlerde, gazetelerde, meteoroloji sayfalarında ağızlardan düşmeyen bir başlık var. El Nino güney salınımı bekleniyor. Peki ya El Nino nedir? nasıl sonuçları olur? bizi nasıl etkiler? La Nina ile farkı nedir?
 |
| El Nino Örneği Harita: Windy.com |
El Nino kısaca Güney Amerika'nın kuzeybatısında Büyük Okyanusun normalden daha fazla ısınmasıdır. Bu ısınma dünyadaki iklimi başlıca etkileyen temel faktörlerden biridir. Bu sıcaklık değişimi soğuma olup Avustralya tarafını etkilerse La Nina, Güney Amerika'da olup sıcaklık artışı gerçekleşirse El Nino olur. La Nina küresel sıcaklığı düşürürken, El Nino sıcaklığı arttırır. El Nino olan kışlar ılıman geçer.
La Nina olayında ise sıcaklık azalması gerçekleşir. Bu yüzden La Nina olan kışlarda soğuk ataklar daha aşağı enlemlere inebilir.
ÖZET:
Bu sonbahar ülkemiz için normallerden daha sıcak, yağış konusunda ilk yarı mevsim normalleri ikinci yarı özellikle batı bölgelerde mevsim normalleri üstü yağış düşebilir. Denizin fazlasıyla sıcak olmasından ötürü ekstrem ihtimaller denizlerimizde yüksek kalıyor. Medicane -Blackane ihitmali sonbaharın ilk yarısı göze çarpıyor. El Nino sebebiyle daha ılıman bir kış geçirmemiz muhtemel.
Diğer sonbaharlara aşağı yukarı benzeyen, kendi karakteriyle bu sonbahar bize değişik duygular yaşatacak bir atmosfer bizi bekliyor.
KAYNAKLAR: Meteoroloji, Poseidon, Meteociel, Lightning Maps,Windy